آموزش نصب و تنظیم systemd-boot در آرچ لینوکس

آموزش نصب و تنظیم systemd-boot در آرچ لینوکس

مقدمه

systemd-boot (قبلاً به نام gummiboot شناخته می‌شد) یک بوت‌لودر ساده و سبک است که بخشی از خود systemd محسوب می‌شود. برخلاف GRUB، پیکربندی بسیار ساده‌تری دارد و برای سیستم‌های UEFI طراحی شده است.

در این آموزش، نحوه نصب و استفاده از systemd-boot در آرچ لینوکس را بررسی می‌کنیم.

۱. پیش‌نیازها

• سیستم باید در حالت UEFI نصب شده باشد (نه Legacy/BIOS).
• پارتیشن EFI (معمولاً /boot یا /efi) باید وجود داشته باشد و با FAT32 فرمت شده باشد.

برای بررسی اینکه سیستم UEFI است:

ls /sys/firmware/efi

اگر این مسیر وجود داشت، سیستم UEFI است.

۲. نصب systemd-boot

اگر هنگام نصب آرچ از archinstall یا روش دستی استفاده کرده باشید، ممکن است از قبل نصب باشد. در غیر این صورت:

sudo bootctl install

این دستور فایل‌های لازم را در پارتیشن EFI کپی می‌کند.

برای بررسی وضعیت:

bootctl status

۳. ساختار فایل‌های پیکربندی

فایل‌های اصلی در این مسیرها قرار دارند:

• تنظیمات کلی: /boot/loader/loader.conf
• ورودی‌های بوت: /boot/loader/entries/

فایل loader.conf

sudo nano /boot/loader/loader.conf

محتوای پیشنهادی:

default arch.conf
timeout 3
console-mode max
editor no

• default: ورودی پیش‌فرض
• timeout: زمان نمایش منو (ثانیه)
• editor no: غیرفعال کردن ویرایش از منوی بوت (امنیت بیشتر)

۴. ساخت ورودی بوت

یک فایل برای کرنل اصلی بسازید:

sudo nano /boot/loader/entries/arch.conf

محتوای نمونه:

*****   Arch Linux
linux   /vmlinuz-linux
initrd  /initramfs-linux.img
options root=PARTUUID=xxxxxxxx-xxxx-xxxx-xxxx-xxxxxxxxxxxx rw

پیدا کردن PARTUUID

sudo blkid

مقدار PARTUUID پارتیشن ریشه (/) را کپی کنید و در فایل بالا قرار دهید.

اگر از encrypt یا Btrfs استفاده می‌کنید، پارامترهای مربوطه را هم اضافه کنید.

مثال برای LTS

sudo nano /boot/loader/entries/arch-lts.conf

*****   Arch Linux LTS
linux   /vmlinuz-linux-lts
initrd  /initramfs-linux-lts.img
options root=PARTUUID=xxxxxxxx-xxxx-xxxx-xxxx-xxxxxxxxxxxx rw

۵. به‌روزرسانی و نگهداری

بعد از نصب یا به‌روزرسانی کرنل، معمولاً نیازی به کار دستی نیست، چون mkinitcpio و هوک‌های pacman فایل‌ها را مدیریت می‌کنند.

برای بررسی مجدد:

bootctl list
bootctl status

اگر کرنل جدید نصب کردید و ورودی آن ساخته نشد، می‌توانید به‌صورت دستی یک فایل .conf جدید بسازید.

۶. تنظیمات کاربردی دیگر

غیرفعال کردن ویرایش بوت (امنیت)

در loader.conf این خط را قرار دهید:

editor no

تغییر زمان نمایش منو

timeout 5

بوت کردن مستقیم بدون منو

timeout 0

۷. مشکلات رایج

سیستم بوت نمی‌شود

از Live USB بوت کنید و پارتیشن EFI را مانت کنید، سپس:

sudo bootctl install

و فایل‌های entries را بررسی کنید.

PARTUUID اشتباه است

با دستور blkid دوباره مقدار صحیح را پیدا کنید.

کرنل جدید در منو نیست

فایل entry مربوط به آن را دستی بسازید یا از ابزارهایی مثل kernel-install استفاده کنید.

تداخل با GRUB

اگر قبلاً GRUB داشتید، بهتر است آن را حذف کنید تا تداخل پیش نیاید:

sudo pacman -Rns grub

۸. جمع‌بندی

systemd-boot برای اکثر کاربران UEFI گزینه ساده و تمیزی است.

مراحل اصلی:

1. اطمینان از UEFI بودن سیستم
2. اجرای bootctl install
3. تنظیم loader.conf
4. ساخت فایل‌های entry در /boot/loader/entries/
5. قرار دادن PARTUUID صحیح

اگر سیستم ساده‌ای دارید و نمی‌خواهید با پیچیدگی‌های GRUB درگیر شوید، systemd-boot انتخاب بسیار مناسبی است.

---

منابع:

• ArchWiki – systemd-boot
• مستندات bootctl

تهیه‌شده برای جامعه ARCHIHA